Co zrobić, żeby podczas lektury czytelnik widział, słyszał i czuł? Pisać konkretnie. Czyli obrazowo. To niezwykle istotne zwłaszcza teraz, w mediach – i kulturze – zdominowanej przez środki wizualne. Zamiast więc uciekać się do abstrakcji, stawiajmy znane nam wszystkim obrazy, poruszając ciągi skojarzeń. Co jeszcze warto wiedzieć o konkretności stylu?
Obrazy zamiast abstrakcji
Trzymając się tej dewizy, będzie w stanie pisać konkretnie. Jak rasowi pisarze, którzy wiedzą, że literatura powinna angażować zmysły odbiorcy. Co to jednak właściwie oznacza? Otóż to, tekst konkretny to taki, który nie ucieka się do abstrakcji, uproszczeń czy uogólnień. Działa na mózg czytelnika w ten sposób, że za pomocą słów wywołujące skojarzenia, które można doświadczyć za pomocą zmysłów. Przywołuje dobrze znane obrazy, dźwięki, zapachy, smaki czy doświadczenia dotykowe.
Konkretne słownictwo
Co takiego wyróżnia obrazowy styl pisania? Oczywiście dobór odpowiednich słów. Czyli nazw, za pomocą których opisujemy rzeczywistość – ludzi, zwierzęta, rośliny czy elementów krajobrazu. Są to zatem rzeczowniki, które precyzyjnie określają rzeczywistość. Są przeciwieństwem rzeczowników abstrakcyjnych, o pochodzeniu przymiotnikowym (np. gorycz, radość, dojrzewanie).
Zmniejszaj zakres, trafiaj w dziesiątkę!
Adam Wolański w swoim poradniku podkreśla, że obrazowość tekstu intensyfikują rzeczowniki o mniejszym zakresie semantycznym, czyli tzw. hiponiny. Posługiwanie się słowami o określonym, zawężonym znaczenia w dużym stopniu uplastycznia tekst. Dlatego też zamiast pisać:
kot, człowiek, pojazd czy kwiat
napiszmy:
pers, nauczyciel (na przykład), ciężarówka czy fiołek.
To samo dotyczy również stosowania nazw własnych.
Zamiast napisać:
Oglądaliśmy galę sportów walki.
napiszmy:
Oglądaliśmy Fame MMA.
Zamiast:
Poszliśmy do baru.
Napiszmy:
Poszliśmy do „Dziupli”
Zamiast:
Kupiłem auto.
Napiszmy:
Kupiłem Opla.
Pamiętajmy, że szczegółowość i obrazowość jest pożądana nie tylko w odniesieniu do rzeczowników. A zatem
Zamiast napisać niedobry napiszmy arogancki, zawistny czy przypalony (w odniesieniu do dania rzecz jasna).
Zamiast napisać bardzo nieszczęśliwy, napiszmy załamany lub zrozpaczony.
Zamiast mówił głośno, napiszmy wrzeszczał lub krzyczał.
Zamiast energicznie wszedł na kolana, napiszmy wskoczył na kolana
Jeśli tylko możemy, szukajmy słów, które precyzyjnie oddają charakter określonej czynności. Gdy jesteśmy w stanie pozbyć się przymiotników czy przysłówków, zróbmy to!
Nie kryjmy się za przymiotnikami i przysłówkami
Tekst konkretny to taki, który nie musi kryć się za ozdobnikami. Konkretność osiągniemy, mówiąc wprost:
Zamiast napisać był zraniony, napiszmy upadł i zalał się krwią.
Zamiast był upał, napiszmy termometr pokazywał 40 stopni w cieniu.
Zamiast mówił bardzo głośno, napiszmy wrzeszczał.
Korzystaj z mocy metafory
Barwne porównania potrafią wyrazić więcej niż przysłowiowe tysiąc słów. Szczególnie pożądane w kontekście konkretności stylu są metafory animistyczne i antopomorfizacyjne. Czyli które? Te, za pomocą których możliwe staje się nadanie cech zwierzęcych bądź ludzkich zjawiskom abstrakcyjnym. Dzięki nim możemy pozbyć się z tekstu ogólnych, mało precyzyjnych przymiotników. Jakieś przykłady?
Zamiast napisać:
piosenka o wysokim tempie
Napiszmy:
skoczna piosenka.
Zamiast pisać:
korzystny wybór
napiszmy:
mądry wybór.
Ciekawe efekty zapewnia też przeniesienie cech zwierzęcych na ludzi i ich sprawy.
Zamiast więc napisać:
odwaga
dobre zdrowie
znaczny głód
Napiszmy:
lwie serce
końskie zdrowie
wilczy głód
Nie zapominajmy, że od określeń zachowań zwierząt powstały również liczne czasowniki, które są w stanie bardzo ożywić nasz. tekst.
Zamiast napisać:
plotkował
pyskował
pokazywał zęby
Możemy napisać:
ćwierkał
szczekał (pogardliwie)
szczerzył kły
Co jeszcze mamy do dodania? Za Adamem Wolańskim chcemy zaznaczyć, że obrazowość stylu zwiększa stosowanie miar, które przemawiają do wyobraźni czytelnika. Szybciej wyobrazi on sobie wielkość gradu, jeśli napiszemy, że był wielkości kurzego jajka, oraz bryłki węgla, gdy powiemy, że jest przypominały one swoimi rozmiarami pięść mężczyzny.
To wszystko, co przygotowaliśmy na temat konkretności stylu. W następnej części cyklu napiszemy o konstrukcyjności stylu!
Wpis ten powstał na podstawie artykułu Adama Wolańskiego Siedem kanonów stylu komunikatywnego, z którym możecie się zapoznać (naprawdę warto to zrobić!), sięgając po Polszczyznę na co dzień pod redakcją Mirosława Bańki – czy jak redaktor woli – Mirosława Bańko!
