Zawarta w tytule artykułu reguła, znana z judo, zakłada osiąganie wyznaczonych celów jak najmniejszym nakładem pracy. Czy możemy w jakiś sposób odnieść ją do pisania? Naturalnie! W dzisiejszym wpisie pragniemy omówić kolejny z kanonów stylu komunikatywnego, czyli zwięzłość stylu. Zachęcamy do lektury!
Czy zwięzłość jest zła? Ależ skąd!
Wielu z nas zwięzłość kojarzy się z czymś negatywnym. Często możemy dojść do wniosku, że ktoś, kto udziela zwięzłych odpowiedzi, nie ma nam niczego ciekawego do powiedzenia. Wydaje się nam wręcz, że musimy z niego wyciągać odpowiedzi. Dziś pragniemy jednak spojrzeć na zwięzłość nieco inaczej – jako na przeciwieństwo niepotrzebnej rozwlekłości tekstu.
Styl zwięzły opierałby się zatem w takim przypadku na unikaniu w tekście słów, które nie pełnią funkcji komunikatywnych i nie są niezbędne ze względów stylistycznych. Zwięzły tekst trafia zatem ze swoim komunikatem wprost do odbiorcy – pamiętajmy, że zazwyczaj, zwłaszcza w sieci, mamy niewiele czasu na to, aby przykuć uwagę czytelnika. Dlatego też zwięzłość i dobitność komunikatu może być bardzo pożądana ze względów marketingowych.
Pamiętajmy o elipsie!
Elipsa, znana też jako wyrzutnia, to środek stylistyczny opierający się pominięciu fragmentu zdania, który może być z łatwością zrekonstruowany przez odbiorcę z jego kontekstu. Zarówno w mowie, jak i w piśmie, bardzo często posługujemy się elipsą, np. oznajmiając, że:
Obiad zjedzony (zamiast: Obiad został przez nas zjedzony).
Zadanie wykonane (zamiast: Zadanie zostało wykonane).
Pogoda nie najlepsza (zamiast: Pogoda jest nie najlepsza).
Lub:
Chcemy coś obejrzeć, ale nie wiemy co (zamiast: Chcemy coś obejrzeć, ale nie wiemy, co chcemy obejrzeć).
Z elipsą możemy spotkać się bardzo często także w powieściowych czy filmowych dialogach:
– Do kogo strzelałeś?
– Do mordercy (zamiast: Strzelałem do mordercy).
Pewnym szczególnym typem elipsy jest zeugma, czyli figura retoryczna opierająca się na jednoczesnym wykorzystaniu pojęć:
- w rozumieniu dosłownym i przenośnym, np.
Wyszedłem z nałogu i na ludzi.
- konkretnych oraz abstrakcyjnych, np.
Dałem mu 5 zł i spokój.
- różniących się pod względem przypadku gramatycznego, liczby czy rodzaju, np.
Miał w domu kilka kotów i papugę.
Zeugma pozwala nam podporządkować kilka równorzędnych elementów wypowiedzi jednemu składnikowi, a przez to uniknąć niepotrzebnych powtórzeń. Opuszczony składnik zdania często zastępowany jest myślnikiem, np.:
Chorzy wracają do zdrowia. Zdrowi – do domów (wracają).
Potencjał marketingowy zeugmy jest olbrzymi – wykorzystując ją, możemy stworzyć chwytliwe, nieoczywiste hasła. Sami sprawdźcie!
Kiedy warto zastosować elipsę w stylu zwięzłym?
Nie obawiajmy się korzystać z elipsy, aby pozbyć z naszych tekstów określeń pustych znaczeniowo, tautologii czy powtórzeń synonimicznych.
Zamiast napisać
na terenie uczelni, napiszmy: na uczelni;
w miesiącu lipcu, napiszmy: w lipcu;
zyskałem moc i potęgę, napiszmy: zyskałem moc;
w godzinach popołudniowych, napiszmy: po południu;
owoc jabłoni, napiszmy: jabłko.
Szanujmy czas swojego czytelnika. Dodając wiele słów, niekoniecznie dokładamy sensu!
Unikajmy złożonych konstrukcji tam, gdzie wystarczą proste!
Co tu dużo mówić – jeśli chcemy, by tekst był możliwie zwięzły i zrozumiały, unikajmy skomplikowanych określeń w przypadku, gdy mogą one zostać zastąpione znacznie prostszymi.
Zamiast napisać
wydał orzeczenie, napiszmy: orzekł;
czynił przygotowania, napiszmy: przygotowywał;
wykonał telefon, napiszmy: zatelefonował;
złożył przysięgę, napiszmy: przysiągł.
Unikajmy również konstrukcji (struktur analitycznych) z wyrażeniami przyimkowymi, kiedy nie wnoszą one nic nowego do tekstu.
Zamiast napisać:
samochód w kolorze czarnym, napiszmy: czarny samochód;
ból o umiarkowanym nasileniu, napiszmy: umiarkowany ból;
wytarł podłogę przy użyciu szmatki, napiszmy: wytarł szmatką podłogę.
Język polski obfituje w wyrażanie współtworzone przez rzeczownik i przymiotnik. Jeśli tylko jest to możliwe i styl potoczny nie okaże się niestosowny ze względu na styl tekstu, napiszmy:
podstawówka, zamiast: szkoła podstawowa;
żaglówka, zamiast: łódź żaglowa;
zawodówka, zamiast: szkoła zawodowa;
polówka, zamiast: łóżko polowe.
Często, aby uniknąć w tekście powtórzeń, stosujemy omówienia, czyli peryfrazy. Nie ma w tym oczywiście niczego złego. Jednak pamiętajmy o tym, aby w miarę możliwości, zamiast nich stosować synonimy lub zaimki.
Zamiast więc napisać:
Joaquin Phoenix przyszedł na świat w 1967 roku. Późniejszy odtwórca roli Jokera nie miał łatwego dzieciństwa.
Napiszmy:
Joaquin Phoenix przyszedł na świat w 1967 roku. Aktor nie miał łatwego dzieciństwa.
Zamiast:
Mężczyzna studiował w Poznaniu. W stolicy Wielkopolski znalazł pracę.
Napiszmy
Mężczyzna studiował w Poznaniu. Tam też znalazł pracę.
Nie zapominajmy przy tym, aby jak ognia wystrzegać się konstrukcji pleonastycznych, czyli popularnych pleonazmów. Jesteśmy na nie w szczególności narażeni wtedy, gdy próbujemy sztucznie wydłużyć tekst (np. w przypadku, gdy staramy się za wszelką cenę dobić do zleconych 4000 zzs… ). Pamiętajmy więc, żeby pisać:
fakty, zamiast: fakty autentyczne
cofać się, zamiast: cofać się do tyłu
w okresie, zamiast: okresie czasu
Elipsa… nie zawsze działa!
Chociaż zdążyliśmy już na łamach tego wpisu wysławić pod niebiosa elipsę, pamiętajmy, że możemy stosować ją wyłącznie wtedy, gdy odbiorca jest w stanie domyślić się, jaki fragment zdania został przez nas pominięty. A więc nasz zabieg nie przyczyni się do powstania zgrzytów stylistycznych bądź niejasności. Nie zapominajmy również, że powtórzenia nie zawsze są złe – często pozwalają nam zachować naturalny tok narracji i rozwiać wszelkie wątpliwości. A przecież tekst dobry to taki, który jest przede wszystkim zrozumiały dla naszego potencjalnego odbiorcy.
W następnym wpisie przyjrzymy się kolejnemu z kanonów stylu komunikatywnego – dynamiczności stylu. Zostańcie z nami!
Tekst ten powstał na podstawie artykułu Adama Wolańskiego Siedem kanonów stylu komunikatywnego, z którym możecie się zapoznać (warto to zrobić!), sięgając po Polszczyznę na co dzień pod redakcją Mirosława Bańki – czy jak redaktor woli – Mirosława Bańko!
